Ti-Entertainment

Makale Patchwork Aileleri - İrem Kurt Sizden Gelenler

Makale Patchwork Aileleri - İrem Kurt

Makale

 

İrem Kurt

 

Patchwork Ailesi

 

 

Patchwork Ailesi

 

 

Özet

         Günümüzde üvey aile tipi, eski zamanlarda oluşmakta olan üvey aile tipinden farklılaşmaktadır. Bu farklılaşma, modernitenin beraberinde getirdiği bireysellik, cinsel hayatta serbestlik ve kadının iş hayatına atılması gibi nedenlerle açıklanabilmektedir. Evlilik bağlarının gevşemesi, çiftlerin resmi nikahın beraberinde getirdiği sorumlulukları kabullenmeyişleri de üvey aile tipinin gittikçe artmasına ve çeşitlenmesine neden olmuştur. Eski dönemlerde vefat eden ya da ayrılmış olan ebeveynin yerini doldurmak, ve çekirdek ailenin yapısını onarmak için kurulan ikinci evliliklerden meydana gelen aile sistemine üvey aile denmekteydi. Bugün ise aile’nin çeşitleri artmış, gayrı meşru birliktelikler, koruyucu ebeveynlik gibi yeni sistemler de ‘Aile’ olarak adlandırılmaktadır. Bilhassa Batı toplumlarında sosyal bir gerçek olan bu kurumsal değişim, hem üvey aile kavramının genişlemesini hem de farklılaşmasını bir arada getirmiştir. Bu nedenden dolayı Batı ülkelerinde, Almanya’da başlamak üzere, üvey aile teriminin görevini üstlenen ve daha fazla kapsam arz eden bir kelime ortaya konulmuştur: Patchwork ailesi… Bu çalışmada Literatür taraması aracılıyla Patchwork aile tipinin oluşumu, türleri ve kapsam alanı ele alınmakta ve Patchwork aile sistemine yöneltilen eleştiriler sunulmaktadır.

 

Anahtar Kelimeler:   Patchwork, Üvey aile, ebeveyn,  çocuk,  gelişim

 

 

Giriş

            Üveylik, eskiden beri insanların zihinlerinde korkulu rüya gibi var olmaktadır. Sosyolojik bir gerçek olan üveylik, aynı zamanda insanlık tarihinin korku ve ümitlerini yansıtan masallarda bile konu edilmiştir. Cinderella üvey annesinin kötü muamelesine maruz kalmış, üvey kız kardeşlerinin de kahrını çekmek zorunda kalmıştı. Snow White, üvey annesinin kıskançlığı nedeniyle az kalsın hayatını kaybetmekteydi, Hansel ve Gretel üvey annelerinin babalarını doldurması neticesinde ormanda açlıktan ölmek üzere yalnız bıraklmışlardı... Görüldüğü gibi eski tarihlerde üvey aile daha nadir görülen bir mefhum olmakla birlikte, ailenin ve bilhassa çocukların başına gelebilecek en kötü şey olarak nitelenmekteydi. Günümüzdeise,modernite toplumun birçok alanında hayatı değiştirdiği gibi, toplumu oluşturan en önemli ve en küçük birimi olan aileyi de değiştirmiş bulunmaktadır. Artık üvey aileye ‘Patchworkfamily’ denilmekte, geleneksel aile yapılarına bu aile sistemi de eklenmektedir.

 

  1. Kavram olarak ‘Patchwork- Family’

           Patchwork kelimesi İngilizce bir kelime olarak, Türkçe de ‘yamalı yorgan, yama işi, kırkayama’ gibi anlamlara gelmektedir. Patchwork kelimesinin özel bir aile yapısı için kullanılması, yeni bir gelişmedir. Aslen Step-family yani ‘Üvey aile’ kelimesi kullanılmakta idi. Ebeveynlerden en az bir tarafın aileye eski ilişkiden bir çocuk getirmesiyle meydana Üvey Aile, yani Patchwork-Family gelir. Toplumsal değişim sürecinde evlilik dışı ilişkilerden meydana gelen çocuklar ya da evlatlıklara sahip olan çiftlerin yaşam tarzları da Üvey Aile kelimesine girmeye başladı.[1]Üvey Aile sistemi 20.Yüzyılda çekirdek Aile ve Ebeveynlerden sadece bir tarafın mevcut olduğu ( yalnız yetiştiren ) aile tipinden sonra oluşmuş bir aile tipidir.

Kelimenin ortaya çıkışı

          Alman dil kurumuna göre ‘Patchwork’ kelimesi ilk kez, MargareteMinker tarafından kullanılmıştır. Anne Bernstein’ in  „Yours, mine andours. How families change when remarried parents have a child together“ tercüme ederken, Margerete Minker „Patchworkailesi. Anne ya da Baba’nın yeni evliliklerde başka çocukları olursa..’ şeklinde tercüme etmişti. Bu şekilde ‘Patchwork’ kelimesi ilk kez Üvey aile için kullanılmış oldu. İlk kez Almanya’da kullanılmış olan bu kelime, İngilizce konuşulan ülkelerde de kullanılmaya başladı.[2]

 

Gelişim

         20. Yüzyıldan önce Üvey aile tipi daha çok ölüm, savaş, hastalık gibi tabii nedenlerden kaynaklanmaktaydı. Bu nedenler 20. Yüzyıldan sonra değişmeye başladı, boşanmaların artmasıyla birlikte yalnız yetiştiren aile tipi ve Üvey aile tipi oluştu. İstatistiklere bakıldığında 1993 ten buyana Türkiye’de boşanmaların %80,7 oranda yükseldiği görülmektedir. Ayrıca 1993’ten 2006 yılına kadar boşanma vakalarında 3 kat artış görülmektedir, 27.725’ten 93.489 sayısına kadar ulaşmıştır. Bu artış çağdaş toplumlarda aile yapısının değişmesiyle açıklanabilir. Modernite’nin getirdiği Kapitalist düzen kişileri sadece kendilerini birey olarak düşünmeye zorlamış, modernite öncesi zamanlarda meydana gelen toplumsal yardımlaşma ve toplumsal sorumluluk hissi giderek kaybolmaya başlamıştır. Bu da aile içi çiftlerin rollerini de etkilemiş bulunmaktadır. Çiftler eskiden olduğu gibi birbirlerine olan bağlılıklarını yitirmiş, büyük aile mefhumundan da uzaklaşmış bulunmaktadır. Eskiden evlilik geleneksel aile yapısı içerisinde oluşurken, çağdaş toplumlarda bu bağların çözülmesiyle birlikte evliliklerde daha kolay çözülmektedir. Bunun yanı sıra, kadının toplumda gittikçe artan konumu, kendi ekonomik bağımsızlığı, evlilikte bağların kopmasına neden olmaktadır.

Yalnız yetiştiren aile tipinin oluşmasında bir de nikahsız doğumların artması önemli bir faktördür. Nikahsız doğumların artmasına ise bir çok nedenler vardır: Gençler arası cinsel ilişki, çiftlerin nikahsız birlikteliği, toplumda artan bireysellik, toplumsal baskının giderek etkisini kaybetmesi… gibi. Bilhassa Batı toplumlarında artan nikahsız doğumlar,  toplumun temel kurumsal yapılarından biri olan aileyi, zedelemekte ve toplumu ahlaki çöküşe götürmektedir.[3]Zira Aile mefhumu Anne ve Baba’dan oluşan bir müessesedir ve topluma faydalı, ahlaklı insanlar yetiştirmek için kurulmuştur. Çiftler ise bu sorumluluktan kaçmakta ve nikahsız yaşamayı tercih etmekteler. Örneğin Batı Kültüründe, yalnız yetiştiren anne tipi çoğalmaktadır, kültür ve medya tarafından bu kadınlar ‘güçlü’ ve ‘savaşçı’ kadınlar olarak tanımlanmaktadır. Realite ise sosyal açıdan hiçte sağlıklı olmadığını göstermiştir.

Oluşumu

            Üvey aile tipine bakıldığında farklı yaşam biçimlerinden bir araya gelmiş olan bireylerin bir hayat tarzını paylaşmaları ve bir aile düzeni içinde yaşadıkları görülür. Yukarıda zikredildiği gibi boşanmış, çocuklu ve ya çocuksuz bireylerden meydana gelebileceği gibi, yalnız yetiştiren ebeveynlerden de meydana gelebilir. Hafta sonları çocuğuyla görüşen ebeveynlerden hatta aynı cinsten olan çiftlerden bile meydana gelmektedir. Bu sonuncusu,batı medeniyetlerinde her ne kadar ‘aile’ olarak tanımlamaya başlanıldıysa da, farklı kültürlerde aile olarak kabul edilememektedir, zira aynı cinsten olan çiftlerin anne-baba olma görevini yerine getirip getiremeyecekleri tartışılmaktadır.

 

Türleri

           Buradan, ailenin farklı ara tiplerinin geliştiği görülmektedir. Patchwork-Ailesi bu ara tiplerin birçoğunu bir araya toplamaktadır.[4]Bunları kısaca tasnif etmek gerekirse, ikiye ayırmak mümkündür. Patchwork terimi genel olarak şu iki üvey aile tipini kapsamaktadır:

  1. Mononükleer Aile Tipi, bütün aile mensuplarının birlikte yaşadıkları, bir hane de yaşadıkları aile tipidir. Bunun örneği eski üvey aile tipidir, zira eski üvey aile tipinde vefat etmiş olan ebeveynin yerini dolduran bir kişi entegre edilmektedir. Bu aile tipinin bir alt kategorisi olarak çekirdek aile türünden olan yeniden yapılanmış aile tipini de kapsamaktadır (ReconstruatedFamily)

 

  1. Multinükleer Aile Tipi, eğer çocuk boşanmadan sonra ebeveynlerinin yanında değil de, koruyucu aile de yaşıyorsa kurulmuş olur. Böylelikle üç tam ebeveynli, üç tane aile sistemi oluşmuş olur (Anne- Üvey baba/ Baba- Üvey Anne/ Koruyucu Anne - Koruyucu Baba). Bu aile tipinde çok karmaşık ilişkiler oluşur.

Margaret Robinson’a göre, Üvey aile kurmak için çeşitli motivasyonlar vardır. Bunları şöyle sıralamaktadır:

  • ‘Meşrulaştıran üvey aile tipi’ (Legitimating step-familys) – nikahsız doğan bir çocuğa ‘bir Baba vermek için’
  • ‘Tekrar yaşatan üvey aile tipi’ (Revitalized step familys)– ebeveynlerden birinin vefatından sonra tekrar evlilik
  • ‘Tekrar toplanan üvey aile tipi’ (Reassembled step familys) – Her iki tarafın boşandıktan sonra tekrar evlenmesi
  • ‘Aşkevliliği’ (LoveMatch) – üvey ebeveyn, yalnız yetiştirme dönemi olmaksızın, boşanmakiçin  neden olduysa
  • ‘Serbest Seçim’ (Free Choice) – evlilikten önce yalnız yetiştirme dönemi olduysa
  • ‘Anlaşma’ (Convenience) -  (‘Doyurucu’ ya da ‘Anne’ aranmaktadır)- evliliğin yalnız yetiştirme de oluşan bazı problemleri aşmak için, yani pragmatik nedenlerden dolayı, gerçekleşmesi
  • ‘Bir araya getirilmiş üvey aile tipi’ (Combinaton step familys) – iki tarafın da evliliğe önceki evlilikten doğma bir çocuk getirmeleri.[5]

 

Patchwork aile tipinde oluşan problemler

        Üvey ailelerde birçok probleme rastlanmaktadır. Zira bu aileler, yitirilmiş bir ya da daha fazla aile mensubunun yerini doldurmakla oluşan aile tipleridirler.

        Aileye dahil olan yeni ebeveyn, yasal açıdan ve çocuğun gelişimi açısından kolaylık sağladığı için, çocuğu evlatlık edinmeyi tercih edebilir.[6]Nitekim bu, bazı ülkelerde tercih edilmektedir[7]Bazı Patchwork ailelerinde ise sadece bir çatı ve bir aile sistemi içerisinde yaşamak tercih edilir.[8]Aslında yabancılar ya da arkadaşlarla birlikte yaşama anlamına gelen bu yeni sistem, ev halkının aile içi rollerini tekrar belirlemelerini gerektirmektedir. Bu durumda dengeyi tutturmak ve sınırları çizmek zordur. Boşanmış olan ebeveynlerde ayrı yaşayan ebeveynin çocuğu üzerindeki etkisini kaybetmeyecektir. Çocuk, ebeveynine duygusal olarak bağlanmış olmakla birlikte, ‘yabancı’ ebeveyni kabullenmekte zorluk çekmektedir. Hafta sonları görüşmeleri ve buna benzer uygulamalar da durumu zorlaştırmaktadır. Çocuğun eğitimi ve gelişiminde, toplam üç ebeveynin olmasına rağmen, bunların ikisi ( ayrı yaşayan ve ‘yeni gelen’ ) çocuğu eğitimi açısından etkileyememektedirler. Çocuğun eğitimi açısından bir kayıp olan bu durum, aileye ‘yeni gelen’ kişiyi de yıpratmaktadır. Çocuğa iyi niyetli yaklaşmak isteyen yeni ebeveyn, çocuk ile eşi arasında kalabilmekte, sürekli adil olamama kaygısı yaşayabilmektedir. Bilhassa bu yeni evliliğe üvey kardeşte gelirse, duygusal karmaşalar artmaktadır. Bu gelişmeyi pozitif açıdan değerlendiren bilim adamları, çocukların üvey kardeşleri ile iyi geçinmek zorunda oldukları, bu şekilde toplum içerisinde farklılıklara daha geniş bakabildiklerini ileri sürmektedirler. Bunun olumsuz veya olumlu bir gelişme olduğu elbette tartışılır, zira aile içi yabancılaşmayla birlikte, topluma daha bireyci ve daha bencil düşünen insanlar yetiştirilmektedir.

            Reddedilen, horgörülen ve ihmal edildiklerinden ya da kaza dışı yaralanmadan dolayı ölen, çocukların belirli bir kısmının normal ailelerde yaşamadıkları tespit edilmiştir. Bu çocukların en az bir ebeveyni biyolojik ebeveyni değildir. Amerika da N.S.P.C.C[9]‘de 1977 yılında yapılan bir araştırmaya göre, araştırılan 572 çocuğun sadece %2’si biyolojik ebeveyniyle yaşayan çocuklardır. Böylelikle parçalanmış bir aileye dahil olan yabancı ebeveynlerin çocuklara eziyet edebilecekleri ihtimali korkusu, maalesef kanıtlanmış bulunmaktadır.[10]

 

Sonuç

             Ahlaki çöküş ile birlikte, boşanmaların, nikahsız doğumların arttığı toplumlarda, üvey aile tiplerinde artış yaşanmaktadır. Aile, çocuğun gelişimi için, topluma fertler yetiştirmek için kurulan bir müessesedir, ve bu rolünü yitirmemiştir.[11]Aile müessesesinin parçalanması, ailenin kurucuları olan ebeveynlerden birinin yitirilmesi/ayrılması bu deliği kapatma ihtiyacını doğurmakta ve bu şekilde yamalı yorgan misali yeni aile tipleri oluşmaktadır. ‘Patchwork’  kelimesi, eksik olan parçayı tamamlama gayretini ifade ettiğinden dolayı üvey aile yerine kullanılmaya başlamıştır, Batı ülkelerinde, bilhassa Almanya’da halk arasında yaygınlık kazanmıştır. Patchwork aile tipleri, eksik olan ebeveynin yerini hangi motivasyondan dolayı doldurulmaya çalışıldığı, yani türleri açısından kısımlara ayrılmıştır. Ayrıca iki ebeveynin değiştiği aile tipleri de oluşmaktadır, bunlar multinükleer aile tipleri olarak adlandırılmaktadır. Patchwork ailesi yeni bir sistem olduğundan dolayı, üzerinde farklı düşünceler yürütülmüştür. Eleştirilerine bakıldığında, çocuğun gelişimi açısından olumsuz olduğu görülmektedir. Aile mensuplarının rolleri tam olarak belirlenememektedir, yeni gelen aile mensubu, bioyolojik açıdan ebeveyn olmadığı için çocuk tarafından kabullenilememekte, iki tarafta da piskolojik problemler ortaya çıkmaktadır. Toplum’a sağlıklı fertler yetiştirme konusunda Patchwork ailelerinin çokta başarılı olmadıkları görülmektedir. Bu aile modeli yeni ve çok türlü olduğu için, üzerinde araştırmalar hala sürmektedir. Bilhassa, Çocukların gelişimi açısından Patchwork aile sisteminin artıları ve eksileri araştırılması gerekmektedir.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Kaynakça

 

Giddens,Anthony,Sociology, Cambridge 1997, S. 156

 

Gesellschaft für deutsche Sprache, http://www.gfds.de/, 22.12.2011

Süleymanov, Dr. Abulfez,  Çağdaş Türk Toplumlarında Aile ve Evlilik İlişkiler S.8 http://195.155.1.59/files/AILE_VE_TOPLUM_17_AILE_DERGI_17._SAYI.PDF#page=8

Pilecky,ElisabethPatchworkfamilie - nicht nur "Flickwerk" sonderneineneueChancefürdieZukunft, St. Pölten, 2006 http://www.grin.com/de/e-book/113365/patchworkfamilie

 

Robert, Margaret, Journal of FamilyTherapy (1980) S.61-64,  http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1046/j.1467-6427.1980.00514.x/pdf /

 

„Die Familie - Fundament der Gesellschaft“ Eine theoretische Auseinandersetzung mit dem Strukturwandel der 

Familie in der Gesellschaft, Universitaet Potsdam, Silke Stahn, 2003, http://www.alumni.uni-potsdam.de/u/al/mitarbeiter/holzendorf/staex/examensarbeiten/EXAMENSARBEITSILKE2.PDF

 

 

Stahn, Silke, „Die Familie - Fundament der Gesellschaft“ ,Eine theoretische Auseinandersetzung mit dem Strukturwandel der  Familie in der Gesellschaft, Universitaet Potsdam, 2003, S.22  http://www.alumni.uni-potsdam.de/u/al/mitarbeiter/holzendorf/staex/examensarbeiten/EXAMENSARBEITSILKE2.PDF

 

N.S.P.C.C:  National Society for the  Prevention of Cruelty to Children

 

Robinson, Margaret, Stepfamilies : A reconstituted  family  system, Journal of Family Therapy  (1980),  2, 45-6 http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1046/j.1467-6427.1980.00514.x/pdf

 

König, Oliver ,Die Rolle der Familie in der Soziologie unter besonderer Berücksichtigung der Familiensoziologie René Königs, Familiendynamik Heft 3, Juli 1996, S. 239-267 http://www.oliverkoenig-homepage.de/aufsaetze/rolle_der%20_familie_in_der_soziologie.pdf

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

[1]Giddens,Anthony,Sociology, Cambridge 1997, S. 156

[2]Geo, Magazin für Kultur und Gesellschaft http://www.geo.de/GEO/kultur/gesellschaft/3495.html

[3]Süleymanov, Dr. Abulfez,  Çağdaş Türk Toplumlarında Aile ve Evlilik İlişkiler S.8 http://195.155.1.59/files/AILE_VE_TOPLUM_17_AILE_DERGI_17._SAYI.PDF#page=8

 

[4]Pilecky,ElisabethPatchworkfamilie - nicht nur "Flickwerk" sonderneineneueChancefürdieZukunft, St. Pölten, 2006 http://www.grin.com/de/e-book/113365/patchworkfamilie

 

[5]Robert, Margaret, Journal of FamilyTherapy (1980) S.61-64,  http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1046/j.1467-6427.1980.00514.x/pdf /

[6]  „Die Familie - Fundament der Gesellschaft“ Eine theoretische Auseinandersetzung mit dem Strukturwandel der 

Familie in der Gesellschaft, Universitaet Potsdam, Silke Stahn, 2003, http://www.alumni.uni-potsdam.de/u/al/mitarbeiter/holzendorf/staex/examensarbeiten/EXAMENSARBEITSILKE2.PDF

[7]Giddens, Anthony, Sociology, Cambridge 1997,  S.157

[8]Stahn, Silke, „Die Familie - Fundament der Gesellschaft“ ,Eine theoretische Auseinandersetzung mit dem Strukturwandel der 

Familie in der Gesellschaft, Universitaet Potsdam, 2003, S.22  http://www.alumni.uni-potsdam.de/u/al/mitarbeiter/holzendorf/staex/examensarbeiten/EXAMENSARBEITSILKE2.PDF

[9]N.S.P.C.C:  National Society for the  Prevention of Cruelty to Children

[10]Robinson, Margaret, Stepfamilies : A reconstituted  family  system, Journal of Family Therapy  (1980),  2, 45-6 http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1046/j.1467-6427.1980.00514.x/pdf

[11]König, Oliver ,Die Rolle der Familie in der Soziologie unter besonderer Berücksichtigung der Familiensoziologie René Königs, Familiendynamik Heft 3, Juli 1996, S. 239-267 http://www.oliverkoenig-homepage.de/aufsaetze/rolle_der%20_familie_in_der_soziologie.pdf

irem kurt

irem kurt

irem kurt

irem kurt

KATEGORİDEKİ DİĞER YAZILAR

Mola FANZİMN

DEVAMI

Hakikate giden yol, Gazâlî

DEVAMI

Videolar

  • Nuh Arslantaş: Mustafa Öztürk'le Din ve Hayat: Kur'an'da Yahudilik (Kanal 24 - 27.09.2014)
  • Kinder über den Islam - Ammar und Umeyr
  • Die Spaltung der Umma (Siffin-Tahkim)

Foto Galeri

<p>Yeni Ti-Entertainment.com hakkındaki görüşünüz?</p>