Ti-Entertainment

KURÂN KURSLARINDA HAFIZLIK EĞİTİMİ Service

KURÂN KURSLARINDA HAFIZLIK EĞİTİMİ

bittiiiiiii.docx

T.C.
MARMARA ÜNİVERSİTESİ
İLAHİYAT ANABİLİM DALI
TEFSİR BİLİM DALI

KUR’ÂN KURSLARINDA HAFIZLIK EĞİTİMİ VEBİR SİSTEMÖNERİSİ

Bitirme Ödevi


MERYEM ÜVEZ


Danışman: PROF. DR. MURAT SÜLÜN

İSTANBUL, 2014


İÇİNDEKİLER

 

İÇİNDEKİLER         1
TABLOLAR DİZİNİ        2
GİRİŞ           3

KONUNUN BELİRLENMESİ VE ARAŞTIRMA METODU   5
HAFIZLIK EĞİTİM TARİHİNİN SÜRECİ     6
KURAN KURSLARINDA HAFIZLIK EĞİTİMİNİN DURUMU  8
KUR’AN KURSLARINDA ‘’HAFIZLIK’’ EĞİTİMİ    8
A. Hazırlık Dönemi        9
B. Ezberleme Dönemi        10
C. Pekiştirme Dönemi        10
KURAN KURSLARINDAKİ HAFIZLIK EĞİTİMİNİN PROBLEMLERİ 11
BİR SİSTEM ÖNERİSİ        20
SONUÇ          24
EKLER          26
1-  Anket Soruları  Öğreticiler İçin;    26
3-  Anket Soruları  Öğrenciler İçin;    30

 


TABLOLAR DİZİNİ

Tablo-1 Hafızlık hazırlık dönemi geçirdiniz mi?.......................................................11

Tablo-2 Hafızlık hazırlık döneminde Kuran-ı Kerim okuyuş hızım ve tecvid-mahreç bilgilerim ilerlemesi..................................................................................................................11

Tablo-3 Hafızlık hazırlık dönemi Kuran-ı Kerim okuyuş ve tecvid öğretimi açısından yeterli olması.............................................................................................................................12

Tablo-4 Hafızlık hazırlık döneminde Kuran-ı Kerim’in içeriğine dair belli bir bilgi seviyesine ulaşma......................................................................................................................12

Tablo-5 Hafızlık hazırlık dönemi, öğrenciyi Kuran-ı Kerim’in muhtevası hakkında yeterince bilgiye ulaştırması.....................................................................................................13

Tablo-6 Öğrenciler ezberledikleri sayfaların içeriğini/konusunu biliyorlar mı?........13

Tablo-7 Ezberlediği sayfaların mealini de okuma oranı............................................13

Tablo-8 Hafızlık eğitiminde ezberlediğim sayfaların içeriğini de bilmemin hafızlığımın daha kaliteli olmasına katkı sağlaması.................................................................14

Tablo-9 Hafızlık hazırlık dönemi, öğrenciyi hafızlık dönemine psikolojik olarak hazırlaması................................................................................................................................14

Tablo-10 Hafızlık hazırlık döneminde, hafızlık eğitimi sürecine psikolojik olarak hazırlanma.................................................................................................................................15

Tablo-11 Hafız mısınız?...............................................................................................15
.
Tablo-12 Öğrenci ve genç psikolojisi üzerine almış olduğunuz herhangi bir eğitiminiz var mı?.......................................................................................................................................15

Tablo-13 Hafızlık yaptıran öğreticilerin hangi açısından yetersiz olduğu kanaatindesiniz?........................................................................................................................16

Tablo-14 Hafızlık yapan öğrencinin hangi açıdan yetersiz olduğu kanaatindesiniz?..16

Tablo-15 Hafızlık hazırlık döneminde Arapça eğitimi almamın bana yarar sağlaması...................................................................................................................................17

Tablo-16 Hafızlık hazırlık döneminde öğrencinin Arapça eğitimi alması öğrenciye yarar sağlaması..........................................................................................................................17

Tablo-17 İdeal bir hafızlık eğitimi için sizce hangisi gereklidir?................................18

Tablo-18 İdeal bir hafızlık eğitimi için sizce hangisi gereklidir?................................18

Tablo-19 Hafızlık eğitim programının değişime ihtiyacı var mı?................................18

Tablo-20 Uygulanan Hafızlık Öğretim Programı ''Hafız yetiştirme'' eğitimini gerçekleştirebilecek düzeyde olması.........................................................................................21


GİRİŞ


"h-f-z" kökünden türeyen "hafız" kelimesi, Kuran’ı tam ve eksiksiz ezberleyen kimse için kullanılan özel bir kavramdır. Hafızlık, Peygamber Efendimize vahyin ilk gelişinden itibaren günümüze kadar ulaşmış ve ilk öğreticisi Cebrail olan kutsal bir eğitimdir. Kur'an eğitimi Hz. Peygamber döneminde yoğun bir şekilde sema  ve arz yoluyla yani duyduğunu ezberden okuma ve okutma şeklinde gerçekleşmiştir.

“Yazının henüz yeterince gelişip yaygınlaşmadığı İslam’ın ilk döneminde hafızlık Kuran-ı Kerim’i korumanın bir yolu olarak görülmüştür. Daha sonra Peygamberin Kuran ezberlemeyi teşvik etmesi, Allah kelamını ezberlemenin müslümanlar tarafından çok sevaplı ve feyizli bir iş olarak kabul edilmesi hafızlığın gelişmesinde etkili olmuştur.’’  Diğer etkili olan sebep ise Kuran’ı okuyup ezberleyen müminlere verilecek olan mükâfatların ve onlara olan övgülerin çok ve fazlasıyla teşvik edici olmasıdır. Peygamberimizin bu vurgularına binaen Peygambere amade olan Müslümanlar bu güzel övgülere layık olabilmek için bu güzelliği sürdüre gelmişlerdir. Yani özet olarak diyebiliriz ki tarih içinde gözlemlediğimiz kadarıyla hafızlığın özellikle şu iki amaç için yapıldığı görülmektedir;

a)Kuran-ı Kerim’in diğer semavi kitaplar gibi değişmesinin engellemesi, korunması ve gelecek nesillere doğru bir şekilde aktarılması için ezberlenilmiştir.

b)Kuran-ı Kerimi okumanın ve ezberde bulundurmanın fazileti için ezberlenilmiştir.

Zaman içerisinde hafızlık eğitimi sistemleştirilmiş ve bu eğitimi veren müesseseler oluşturulmuş,‘Daru’l-kurra, Dâru’l-huffaz’’diye isimlendirilmişlerdir. Son olarak ise 1924 yılında kabul edilen Tevhid-i Tedrisat kanunu ile medreseler kapatılıp onların yerine yeni okullar açılmış, bu şekilde Dâru'l-kurrâ gibi eğitim yapan yerlerde kapatılmışlardır. Darü’l-kurralar bünyesinde bazı değişiklikler yapılarak Kur’an Kursu adı altında Kur’an ve hafızlık öğretimleri verilmeye devam edilmiştir.

Kuran kurslarındaki hafızlık sistemini ele almamın sebebi: Hafızlar, ilmi ve manevi açıdan birçok katkı ve kolaylık sağlayacak çok önemli kişilerdir. Bu sebeple hafızların eğitimlerinin nasıl olması gerektiği üzerine titizlikle eğinilmeli ve hafızlık eğitiminin kesinlikle kaliteli olması gerekmektedir. Çünkü Kuran-ı Kerim ezberden ziyade yaşanılması gereken bir kitaptır. Hele ki Kuranla, onu ezberlemek suretiyle gece-gündüz birlikte olan kişinin Kuran-ı Kerim istikametinde bir hayat sürmesinde hem bireysel hem de toplumsal açıdan önemli bir misyonu vardır.

Günümüzde, hafızlık müessesi eskisi gibi etkili bir faktörü, geçerli bir okulu olmasa da bu müesseselerin yaşanan malum, zor tarihi süreç içerisinden geçip hâlen var olması bile aslında heyecan vericidir, güzel bir şeydir. Fakat burada ki sorun, hafızlık eğitiminin günümüzde yapılış amacı, nasıl yapıldığı ve özellikle hafızların bu eğitim sonrasında Kuran’ı anlamaya, yorumlamaya ne kadar katkı sağladığı konusudur. Ayrıca çoğunun şu an ne yaptıkları, hafızlıklarının kalitesinin ne durumda olduğu dahi bilinmemektedir.

Sistemin tek bir sorununun olmadığını görüyoruz. Bu eğitimde öğrenci ve öğretici aktif rol oynamaktadır. Sistemi ilk aşamadan ele aldığımız zaman,hafızlık hazırlık aşamasındaki öğrencilerin, ders müfredatının yüzüne öğrencileriyle aynı olduğunu görüyoruz.

Kurslarda haftalık ders saatleri:

a) Kur’an-ı Kerim’i yüzünden okuma çalışmaları yapılan kurslarda, 18 saatKur’an-ı Kerim, 1 saat İtikat, 3 saat İbadet, 1 saat Siyer, 1 saat Ahlâk dersi olmak üzere 24 saat zorunlu ders yapılır.

b) Hafızlık çalışması yapılan kurslarda, haftalık ders programları 24 saatüzerinden düzenlenir. Bu sürenin 20 saati Kur’an-ı Kerim, 1 saati İtikat, 1 saatiİbadet, 1 saati Siyer ve 1saati de Ahlâk dersi için ayrılır.

Bu hafızlık hazırlık psikolojisi ve gelecekteki hafızlık eğitimlerinin sağlığı açısından faydalı olmayan bir şeydir.

Bir ileriki seviyeye gelince yapılan araştırmalara baktığımız zaman hafızlığın sadece ezber boyutunda kaldığı gözlemlenmiştir. Talebelerin bu konuda sadece ezberin yeteceği, hafızlık belgesini almış kişilerin sanki Kuran'la işi bitmiş, Kuran'ı halletmiş gibi bir algının oluştuğunu görüyoruz.

Günümüzdeki hafızlık sisteminin bizzat öğrencisi olarak bulundum ve bu konuyla alakalı olarak hocalarımla ve hafızlık yapan öğrencilerle yapılan mülakatlarla hafızlık eğitiminin nasıl daha verimli hale gelebileceğini sorguladım. Bu ödev için özellikle Bilal Ünsal‘a ait ‘’Hafızlık eğitimi ve sorunları’’ isimli tezindeki 8 Kuran kursundan 416 öğrenciyle yapmış olduğu anketlerden oluşan yüksek lisans tezinden ve Ahmet Fatih Çaylı’ya ait ‘’Kuran Kursu Öğreticilerine Göre Hafızlık Öğretimi ve Problemleri (Göller Bölgesi Örneği)’’ isimli yüksek lisans tezinden azami derecede yararlandım.

Yapılan araştırmalar hafızlık eğitim programını kapsamaktadır. Özellikle bu program için, ''hazırlık'' aşamasının önemine binaen üzerinde durulmuştur.

Sistemin tek bir sorunu olmadığı gibi, bu sorunlar üzerinde de son döneme kadar durulmamış olduğunu da görüyoruz. Son dönemde bu sorunları çözmek için kafa yoran akademisyen ve eğitimcilerimiz bulunmaktadır.  Bu mütevazı çalışmanın bu konu üzerine düşünen kıymetli Kuran-ı Kerim sevdalıları için bir malzeme sunacağını ümit ediyorum.

Amacım; hafızlık eğitim sisteminin problemlerine dikkat çekmek, problemlerin çözümünü aramak, hafızlık yaptıktan sonra hafızlığını tekrar eden hafızların çoğalması ve kaliteli hafızların, yürüyen Kuranların yetişmesi için bir katkıda bulunmak ve bununla ilgili bir sistem çalışması yapmaktır.

 

 

KONUNUN BELİRLENMESİ VE ARAŞTIRMA METODU


Hafızlık, bizim için adeta ''yaşam kılavuzu'' olan; Kuran-ı Kerim'in ezberlenmesi demektir. Bu yaşam kılavuzun kullanılması için takdir edileceği gibi sadece ezberlenmesi değil, anlaşılması ve uygulanması da gerekir. Kuran-i Kerim ezberlenmesi, okunması bile sevap olan bir kitaptır. Yüce kitabı ezberleyen kimselerin, ezberleme işlemini yaparken ve daha sonrasında anlaşılmasına yönelik bir faaliyette bulunmadıkları yapılan araştırmalarda da gözlenmektedir. Aslında hazflığını bitirmiş olanlar için en kötü sonuç ise ''bıkkınlık'' ,''iş yoğunluğu” vb. sebeplerle hıfzını tekrar etmemesidir. Bütün bu olgular bizim bu çalışmamızı yapmaya yönlendirmiştir.

Tezimizi yazmaya başlamadan önce, konuyla alakalı okuduğumuz tezlerden ve tecrübelerimizden yararlanarak zihnimizde kurduğumuz bir ''sistem'' bulunmaktaydı. Bu kurduğumuz sistemin ne kadar faydalı olabileceğini ve eksik yönlerini görmek istedik. Bu amaçla ''anket'' yönteminden yararlandık. İstanbul'da iki ve Sakarya'da iki kurs, 68 öğrenci ve 15 Kuran Kursu öğreticisiyle problemleri ve isteklerini anlayabileceğimiz sorular hazırladık.

Kursun Adı Öğrenci Sayısı Öğretici Sayısı
İstanbul Eyüp Alibeyköy Emniyettepe Kız K. K. 24 4
İstanbul Fatih Karagümrük Tuba Kız K. K. 24 4
Sakarya Sapanca Yüzevler Hanım Birkan Kız K.K. 12 4
Sümbül Valide Sultan Kız K.K. 8 3
TOPLAM 68 15


Araştırma probleminin çözülebilmesi için, ihtiyaç duyulan verilerin toplanmasında, araştırmacı tarafından hazırlanan anket tekniği ve tarama yöntemini kullanıldı. Sorular hazırlanırken ''hafızlık ezberden ibaret değildir, manasını da bilmek gerekir'' hipotezine bakışı değerlendirmek amaçlı sorular hazırlandı. Bu soruların yanı sıra Ahmet Fatih Çaylı ve Bilal Ünsal'ın yüksek lisans tezleri için hazırlamış oldukları sorulardan da yararlanıldı. Hazırlanan sorular kapalı, çoktan seçmeli olarak hazırlanmıştır. Fakat soruların özelliğinden dolayı bazı sorularda deneklerin yarı açık uçlu cevap verebilecekleri “Diğer”,”Belirtiniz” seçenekleri eklenmiştir.

Araştırmamızdaki ana kaynağımız hafızlık yaptıran öğreticilere uyguladığımız anket bulgularıdır. Yorumlar yapılırken anketlerden elde edilen bulgular, öğretici ve öğrencilerle yaptığımız anketler ''sistem'' denemesi için kaynak teşkil etmiştir.
HAFIZLIK EĞİTİM TARİHİNİN SÜRECİ


Sözlükte koruyan, saklayan, gözetip kollayan, sır saklayan ve himaye eden anlamlarına gelen “H.F.Z.” kökünden ism-i fail vezninde olan hâfız ismi “Kur’an’ı tam ve eksiksiz olarak ezberleyen kimse” için kullanılan bir ıstılah olmuştur.  Bu manada hâfız, ilahi kelamı ezberleyip Peygamber (s.a.s.)‘e indirildiği şekliyle kıyamete kadar aynen korunmasına hizmet eden müslüman demektir.

İlk hafız Hz. Peygamber’dir. Bu şerefle başlayan bir eğitim olan hafızlık Hz. Peygamberin, uygulamaları, teşvik ve övgüleriyle insanlar arasında çok saygın bir yere sahip olmuş ve ona atfedilen değerlere istinaden pek çok kişinin hayallerini süslemiştir. Allah Resulü’nün (s.a.s.) hafızlığa dair uygulama, teşvik ve övgüleri için:

"Sizin en hayırlınız Kur'ân'ı öğrenen ve öğreteninizdir."

"İçinde Kur'ân'dan hiçbir şey bulunmayan kişi harap ev gibidir."

"Uhud'da öldürülenlerden iki adamı bir tek elbisede birleştirip sonra ikisinden hangisinin Kur'an'dan ezberinin daha çok olduğunu sorar, Onlardan birisi gösterilince önce onu kabre koyardı. "  gibi hadîs-i şerîfleri zikredilebilir.

Ayrıca Kur'ân'ın sahip olduğu özellikler ve namazlardaki Kur'ân okuma mecburiyeti de Kur'ân'ın ezberlenmesi hususunda önemli bir rol oynamıştır. 

Hz. Peygamberden sonra Kuran öğretimi ve hafızlık daha ilk dönemde yaygınlaşarak ve sistemleşerek devam etmiştir. İslam Tarihinde ilk dört asırda Kur’an öğretimi ve hafızlık için camiler etkili olmuştur. Camilerden sonra Kur’an öğretimi için müstakil olarak kurulan ilk medreseler “Darü’l-Kur’an”lardır. İlk kurulan Darü’l-Kur’an Dımask’ta hicri 391 de Sadiriyye Medresesidir. Fakat esas Kur’an eğitim merkezleri Darü’lKurralar olmuştur.

Osmanlı döneminde hafızlık eğitimi ise, Darü’lKurraların bir alt bölümünde yapılıyordu. Bu alt bölüm için de bazı kaynaklarda DarülKurra ismi kullanılmıştır. “Sıbyan mektebini bitiren veya o seviyede özel bir öğrenim görmüş olan bir talebe DarülKurra da okumak istediği zaman, önce en alt seviyedeki bir Darü’lKurra’ya gider ve orada hıfzını tamamladıktan sonra yüksek seviyedeki bir Darü’lKurra’ya devam ederdi. Buralarda ilm-i kıraat ve maharic-i huruf’u öğrenirdi.”

Cumhuriyet döneminde ise 3 Mart 1924 tarihinde eğitimde birliği sağlamak amacıyla yürürlüğe konulan Tevhid-i Tedrisat kanunuyla bütün okullar gibi Darü’lKurralar da Maarif Vekâleti’ne bağlanmak istenmiştir. Fakat zamanın Diyanet İşleri Başkanı Rıfat Börekçi bu kurumların birer ihtisas okulu olduğu için başkanlığa bağlı kalması gerektiğini savunmuştur. Böylece bu tarihten itibaren Darü’lKurralar bünyesinde bazı değişiklikler yapılarak Kur’an Kursu adı altında Kur’an ve hafızlık öğretimi vermeye devam etmiştir.

Kuran kursları, İlahiyat fakülteleri ve İmam Hatip liselerinden sonra yaygın din eğitimi açısından çok önemli bir eğitim merkezidir.Kur’an kursları, katılımcılara Kur’an-ı Kerim’i yüzünden okumayı (Arap alfabesindeki harfleri telaffuz edebilmeyi ve böylece anlamı bilinmese dahi Arapça metni okuyabilmeyi) öğretmek, İslam dini ibadetleri için gerekli sûre, ayet ve duaları ezberletmek, hafızlık yaptırmak, İslam dininin ibadet ve ahlâk esaslarını öğretmek amacıyla düzenlenen yaygın din eğitimi kurslarıdır.  . Daha sonrasında 633 sayılı Diyanet İşleri Başkanlığı Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun’da yapılan değişiklik ile Eğitim Hizmetleri Genel Müdürlüğü kurulmuş ve “Kur’an-ı Kerim okumak, anlamını öğrenmek, hafızlık yapmak, din eğitimi almak isteyenler için kurslar düzenlemek ve Kur’an kursları açmak.” görevleri de verilmiştir. Kuran kurslarını İlahiyat Fakülteleri ve İmam Hatip liselerinden ayıran en önemli özellik, resmi olarak hafızlık eğitimi veriyor olmasıdır. Bu özellik, Kur’an kurslarına hem çok güzel bir değer hem bir o kadar da ağır bir sorumluluk yüklemektedir.

Kur’an kurslarında aşağıdaki faaliyetler gerçekleştirilir;

a) Kur’an-ı Kerim’i usulüne uygun olarak yüzünden okumayı öğretmek,

b) Tecvid, tashih-i huruf ve talim gibi Kur’an-ı Kerim’i usulüne uygun ve güzel okumayı sağlayıcı bilgileri uygulamalı olarak öğretmek,

c) İbadetler için gerekli sûre, âyet ve duâları ezberletmek ve anlamlarını öğretmek,

ç) Hafızlık yaptırmak,

d) Kur’an-ı Kerim’in anlaşılmasını sağlamak,

e) İslâm Dininin inanç esaslarını öğretmek,

f) İbadet ve ahlâk esaslarını öğretmek,

g) Hz. Peygamberin hayatı ve örnek ahlâkı hakkında bilgiler vermek,

h) Dini içerikli sosyal ve kültürel etkinlikler düzenlemek.
 

KURAN KURSLARINDA HAFIZLIK EĞİTİMİNİN DURUMU

1. Kur’an Kursları’nda ‘’Hâfızlık’’ Eğitimi

Hafız olmak isteyen bir kişi Kuran Kursunda ilk olarak yüzüne sınıfında okumaktadır. Yüzüne sınıfının ders programı şu şekildedir;

18 saat Kur’an-ı Kerim, 1 saat İtikat, 3 saat İbadet, 1 saat Siyer, 1 saat Ahlâk dersi olmak üzere 24 saat zorunlu ders yapılır.

Kur’an eğitim ve öğretiminde Başkanlıkça hazırlanan eğitim ve öğretim programları uygulanır. Bu eğitimlerde Başkanlıkça hazırlanan ders kitapları kullanılır ve uygun görülen ders materyalleri de takip edilir.  Bu dönemi tamamlayıp hafızlık isteyen öğrenciler ‘’hafızlık hazırlık’’ bölümüne alınır. Hafızlığa kurs dışında başlayanlardan kurslara kaydolmak isteyenler ve hazırlık dönemi atlatılarak doğrudan ezberleme dönemine geçmesi uygun olanların tespitini yapmak için ise, hafızlık takip komisyonu vardır.

Hafızlık çalışması yapılan kurslarda hafta sonu, yarıyıl ve yaz tatillerinde de derslere devam edilebilir.
 
Hafızlık Eğitim Programı üç dönemden oluşmaktadır;
 Hazırlık
 Ezberleme
 Pekiştirme

Her üç dönem;
• Kur’an-ı Kerim,
• Dini Bilgiler,
• Sosyal Etkinlik ve Rehberlik,
olmak üzere üç temel alandan oluşur. Programda haftada 30 saat ders planlanmıştır.

Hafızlık eğitim programı 4 ay hazırlık, 16 ay ezberleme, 4 ay da pekiştirme dönemi olmak üzere toplam 24 ay sürmesi planlanmıştır.

 

A. Hazırlık Dönemi;

a. Öğrenciye Kur’an-ı Kerim’i tecvit kurallarına göre usulüne uygun olarak okuma becerisi kazandırmak,

b. Öğrencinin ezber yapma kabiliyetini ve hafızlık sürecine adaptasyonunu tespit etmek,
c. Öğrenciye ezber yapma ve tekniği kazandırarak ezberleme kabiliyetini geliştirmek,

d. Öğrencinin hafızlık sürecine motivasyon olarak ve zihnen hazır hale gelmesini sağlamak, amacıyla hazırlık dönemi oluşturulmuştur.  Azami 4 aylık bir süredir. 
Hazırlık döneminde iki hatim okunması, günde bir sayfa ezberleyecek kabiliyete gelinmesi ve aşağıdaki surelerin ezberlenmesi hedeflenmektedir; 

1. Yasin Suresi

2. Mülk Suresi

3. Nebe Suresi

4. Fetih Suresi

5. Hucurat Suresi

6. Rahman Suresi

7. Sâff Suresi

8. Cuma Suresi

9. Enfal Suresi

10. İsra Suresi 
Hafızlık eğitimi yapılan Kur’an kurslarında yüzünden okunan sınıflar, bir yılda 3 dönem halinde yürütülür ve her dönem 16 haftadan oluşur. Dönemler bir birinden ayrı ve müstakildir. Programda haftada 30 saat dersin, 24 saati Kur’an-ı Kerim öğretimine 6 saati ise Dini Bilgiler öğretimine ayrılır.

Her dönemin sonunda Hafızlığa ayrılacak olan öğrenciler Kur’an-ı Kerim’i yüzünden işlek olarak okuma ve ezber kabiliyetleri de dikkate alınarak, sınav komisyonlarınca seçilirler. Hafızlık Takip Komisyonu tarafından sınav yapılır ve başarılı olanlar Hafızlık Eğitimi Programına kayıt edilebilir. Kur’an-ı Kerim’i yüzünden okumayı kurs dışında öğrenenlerden hafız olmak isteyenlerin seçimi de aynı usul ile yapılır.
B. Ezberleme Dönemi

Hafızlığa başlatılan öğrenciler, hafızlıklarını tamamlayıncaya kadar iki yıl eğitim-öğretime devam ederler. Bu süre en çok bir yıl daha uzatılabilir.

Genelde sayfalar cüz sonundan başlanarak ezberlenmektedir. Ezberlenen sayfaların belirli aralıklarla tekrar edilebilmesini sağlamak amacıyla, derslerin bir cüzün baştan sona ezberlenmesini sağlayacak şekilde değil de, sırasıyla 1. cüz, 2. cüz, 3. cüz… olmak üzere her cüzün aynı sayfalarının ezberlenmesi şeklinde planlanmıştır.

(Örnek: İlk derste 1. cüzün 20. sayfasını ezberleyen öğrencinin, ikinci derste 1. cüzün 19. sayfasını değil 2. cüzün 20. sayfasını ezberlemesi)

C. Pekiştirme Dönemi

Ezberleme döneminde tamamlanan sayfaların yapılacak tekrarlarla sağlamlaştırıldığı dönemdir. Bu dönemde, Kuran-ı Kerim’in bütün sayfalarını ezberleyen öğrenci sayfalarını kuvvetlendirir ve kendisini ‘’Hafızlık Tespit Sınavı’’na hazırlar.

Hafızlık tespit sınavı; Kur’an kurslarında veya kendi imkânları ile hafızlıklarını tamamlayanların tespiti amacıyla başta Başkanlığa bağlı eğitim merkezleri olmak üzere uygun görülen yerlerde ve tarihlerde Başkanlıkça sözlü olarak yapılır.

 

 

 

 

 

KURAN KURSLARINDAKİ HAFIZLIK EĞİTİMİNİN PROBLEMLERİ


Hafızlık tahmin edilebileceği gibi sabır, istikrar ve özveri isteyen bir eğitim sürecidir. Genellikle yatılı ortamlarda yapılması, yaz mevsiminde devam ediyor olması, gelişim çağında olan öğrencilerin aynı ortamda kalması vb. durumlar bir takım problemleri de beraberinde getirmektedir. Daha rahat bir ortamda olsa dahi hafızlık dönemi stresli bir dönemdir.

Kuran Kurslarındaki hafızlık eğitiminin problemlerini üç önemli etken üzerinden inceleyeceğiz. Bu etkenler öğrenci, öğretici ve ders programıdır. En çok üzerinde duracağımız etken, ders programının içeriği ile alakalıdır. Önemli olan diğer şeyler ise, uygun olarak bulunan ders programını uygulayabilecek liyakatli öğretici ve bu programın uygulanacağı öğrencinin istek ve azimli olmasıdır.

Bu Problemleri öğretici ve öğrencilerle yapmış olduğumuz anketler üzerinden değerlendirelim;

Tablo 1

“Hafızlık hazırlık dönemi geçirdiniz mi?” N %
Evet 58 85,29
Hayır 10 14,70
Toplam 68 100,0

Öğrencilerin neredeyse tamamına yakını hafızlık hazırlık sınıfı okumaktadır. Bu durum demek oluyor ki; iyi bir ders programı olursa donanımlı hafızların yetişmesi için büyük bir fırsat var. Hafızlık eğitiminde kalite sorununu çözmek için atılması gereken önemli ve gerekli adımlardan biri, hafızlık öncesi hazırlık eğitimini nitelikli hâle getirmektir.

Kanaatimizce hafızlık hazırlık döneminde mutlaka öğrenciye kazandırılması gereken üç önemli husus bulunmaktadır;
 Kuran-ı Kerim okuyuş hızı ve tecvid-mahreç bilgisi
 Hafızlık eğitimi sürecine psikolojik olarak hazırlanmak
 Kuran-ı Kerim’in muhtevasına dair belli bir bilgi seviyesine ulaşma
Bu üç hususun ne kadar yeterli olup olmadığı konusunda öğretici ve öğrencilere sorular yönelttik;

Tablo 2 (öğrenciler)

“Hafızlık hazırlık döneminde Kuran-ı Kerim okuyuş hızım ve tecvid-mahreç bilgilerim ilerledi.” N %
Tamamen Katılıyorum 32 47,05
Katılıyorum 23 33,82
Kararsızım 8 11,76
Katılmıyorum 1 1,47
Hiç Katılmıyorum -   -
Cevapsız 4 5,88
Toplam 68 100,0
Tablo 3 (öğreticiler)

“Hafızlık hazırlık dönemi Kuran-ı Kerim okuyuş ve tecvidöğretimi açısından yeterlidir.” N %
Tamamen Katılıyorum 1     6,6
Katılıyorum 4 26,66
Kararsızım 3     20
Katılmıyorum 6     40
Hiç Katılmıyorum -      -
Cevapsız 1     6,6
Toplam 15 

Öğrenciler ve öğreticiler arasında biraz ihtilaf var gibi dursa bile, aslında yakınlık vardır. Hafızlık hazırlık dönemini incelediğimiz zaman öğrencilerin neredeyse sadece ezber alıştırması, tecvid, ta'lim çalışması yaptırıldığı gözlenmektedir. Bundan dolayı bu oran yakınlığı dikkat çekicidir.

Hafızlık hazırlık döneminde ''Kuran'ın muhtevasına dair belli bir bilgi seviyesine ulaştım'' cümlesine katılıp katılmadıklarını sorduk;

Tablo 4 (öğrenciler)

“Hafızlık hazırlık döneminde Kuran-ı Kerim’in içeriğine dair belli bir bilgi seviyesine ulaştım.” N %
Tamamen Katılıyorum   7 10,29
Katılıyorum   28 41,17
Kararsızım   14 20,58
Katılmıyorum   11 16,17
Hiç Katılmıyorum   2 2,94
Cevapsız   6 8,82
Toplam   68 100,0

Tablo 5 (öğreticiler)

“Hafızlık hazırlık dönemi, öğrenciyi Kuran-ı Kerim’in muhtevası hakkında yeterince bilgiye ulaştırır.” N %
Tamamen Katılıyorum 1    6,66
Katılıyorum 4   26,66
Kararsızım 1    6,66
Katılmıyorum 7   46,66
Hiç Katılmıyorum 1    6,66
Cevapsız 1   6,66
Toplam 15 100,0
Aynı tarz soru iki gruba da sorulmuştur.

Öğrenciler bu fikre katılırken öğreticiler aynı fikirde değildirler. Yine başka bir sorunun tablosuna baktığımız zaman bu durumun daha farklı bir boyutta olduğu gözlemlenir;


Tablo 6 (öğreticiler)

“Öğrenciler ezberledikleri sayfaların içeriğini/konusunu biliyorlar mı?” N %
Evet 1   6,66
Hayır 14 93,33
Toplam 15 100,0

Bu çarpıcı sonuçlar gösteriyor ki öğrencilerin ezber yaptıkları sayfalarla mana bakımından uzak düşmüşlerdir. Bu en acı tablodur. Öğrencilere buna benzer bir soru yönelttiğimizde çok iyi olmasa da daha iyi bir tabloyla karşılaşıyoruz;

Tablo 7 (öğrenciler)

“Ezberlediğim sayfaların mealini de okurum.” N %
Her zaman 1 1,47
Çoğu zaman 6 8,82
Merak ettiklerimi 43 63,23
Bazen 15 22,05
Hiç 3 4,41
Toplam 68 100,0

 Fakat öğrencilerin çoğu ''Kuran'ın muhtevasına dair hâkimiyetlerinin daha iyi sonuçlar getireceğini düşünmektedir;

Tablo 8

“Hafızlık eğitiminde ezberlediğim sayfaların içeriğini de bilmem hafızlığımın daha kaliteli olmasına katkı sağlar.” N %
Tamamen Katılıyorum 48 70,58
Katılıyorum 18 26,47
Kararsızım 2 2,94
Katılmıyorum -   -
Hiç Katılmıyorum -   -
Cevapsız -   -
Toplam 68 100,0

Hafızlık dönemi kişinin belki bir kaç yıl günlerce aynı şeyi yapması ve her gün tekrar tekrar sınava girmesi demektir. Psikolojik olarak yıpratıcı olan bu döneme hazırlığın ne derece yeterli olduğunu sorduk;

Tablo 9 (öğretici)

“Hafızlık hazırlık dönemi, öğrenciyi hafızlık dönemine psikolojik olarak hazırlar.” N %
Tamamen Katılıyorum     1   6,66
Katılıyorum     8 53,33
Kararsızım     1   6,66
Katılmıyorum     3     20
Hiç Katılmıyorum     -      -
Cevapsız     2 13,33
Toplam     15 100,0
Tablo 10(öğrenciler)

“Hafızlık hazırlık döneminde hafızlık eğitimi sürecine psikolojik olarak hazırlandım.” N %
Tamamen Katılıyorum 17   25
Katılıyorum 19 27,64
Kararsızım 12 17,64
Katılmıyorum 10 14,70
Hiç Katılmıyorum 3 4,41
Cevapsız 7 10,29
Toplam 68 100,0

Bu konuda önemli olan bir tablo daha var ki öğreticilerin psikolojik olarak yardımcı olma noktasında neye dayanarak ya da neye göre yardımcı olduklarını sorduk;

Tablo 11 (öğreticiler)

“Hafız mısınız?” N %
Evet 15    00,0
Hayır -       -
Toplam 15    00,0

Anketyaptığımız bütün öğreticilerin hafız olması memnun edici bir bulguydu. Öğrenciyle aynı halleri yaşamış olmaları hasebiyle öğrenci psikolojisin iyi anlayabilecekleri tahmin edilmektedir.

Tablo 12(öğreticiler)

“Öğrenci ve genç psikolojisi üzerine almış olduğunuz herhangi bir eğitiminiz var mı?” N %
Evet 7 46,6
Hayır 8 53,33
Toplam 15 100,0

Bu konuda resmi bir şartın aranmaması hayli ilginç bir durumdur. Öğreticilik yapan birinin pedagojik formasyon sahibi olmaması büyük bir eksikliktir. Anket sorumuzun cevaplarından elde ettiğimiz, öğreticiler bu konuda ellerinden gelen çabayı az da olsa göstermektedirler, fakat yeterli değildir. Öğreticilere bu konuyla ilgili bir özeleştiri sorusunun tablosu şu şekildedir;

Tablo 13(öğreticiler)

“Hafızlık yaptıran öğreticilerin hangi açısından yetersiz olduğu kanaatindesiniz?” N %
Rehberlik etme 8 53,33
Dini bilgi -   -
İyi bir örnek olma -   -
Özverili olma 2 13,33
Diğer 4 26,66
Cevapsız 1 6,66
Toplam 15 100,0
Tablo 14(öğreticiler)

“Hafızlık yapan öğrencinin hangi açıdan yetersiz olduğu kanaatindesiniz?” N %
Hafızlık yapmaya psikolojik olarak hazır olma 5 33,33
Dini bilgi 2 13,33
Hafız olmayı isteme 1 6,66
Ulvi ideallere sahip olma 5 33,33
Diğer 1 6,66
Cevapsız 1 6,66
Toplam 15 100,0

Yukarıda ki bulgulara baktığımızda da öğrencinin rehberlik anlamında yardıma ihtiyacı olduğunu görüyoruz. Bu bulgularda ''ulvi ideallere sahip olma'' şıkkının yüksek oranda olması da not edilmeye değer bir durumdur.

Bir diğer önemli olan konu ise hafızlık öncesi ''Arapça'' eğitiminin yarar sağladığına katılıp katılmadıklarını sorduk;

Tablo 15(öğrenciler)

“Hafızlık hazırlık döneminde Arapça eğitimi almam bana yarar sağlayacaktır.” N %
Tamamen Katılıyorum 28 41,17
Katılıyorum 17 25
Kararsızım 7 10,29
Katılmıyorum 4 5,88
Hiç Katılmıyorum 4 5,88
Cevapsız 8 11,76
Toplam 68 100,0

Tablo 16 (öğreticiler)

“Hafızlık hazırlık döneminde öğrencinin Arapça eğitimi alması öğrenciye yarar sağlayacaktır.’’
 N %
Tamamen Katılıyorum 2 13,33
Katılıyorum 4 26,66
Kararsızım 6 40
Katılmıyorum 3 20
Hiç Katılmıyorum -   -
Cevapsız -   -
Toplam 15 100,0

Bu konuda öğrencilerin kafasında çoğunlukla ''hazırlık döneminde Arapça öğrenmesinin yarar sağlayacağı'' konusunda bir netlik bulunduğu söylenebilir. Fakat öğreticilerin bu konuda kafasının karışık olduğunu görüyoruz. Dikkate değer bir başka husus ise; ucu açık olarak sorduğumuz '' hafızlık bilginizin üzerine bina etmeyi düşündüğünüz bir eğitim var mı ''  sorusuna çoğu öğrencinin ''Arapça eğitimi'' yazmış olmasıdır.
Tablo 17(öğrenciler)

“İdeal bir hafızlık eğitimi için sizce hangisi gereklidir?” N %
Sadece düzenli dinlenme ve sosyal aktivite saatlerinin olması 13 19,11
Sadece bazı yan derslerin okutulması 1 1,47
Hem düzenli dinlenme ve sosyal aktivite saatlerinin olması hem de yan derslerin okutulması 28 41,17
Hafızlık yapan öğrenci başka hiçbir şeyle uğraşmamalı 25 36,76
Cevapsız 1 1,47
Toplam 68 100,0

Tablo 18(öğreticiler)

“İdeal bir hafızlık eğitimi için sizce hangisi gereklidir?” N %
Sadece düzeni dinlenme ve sosyal aktivite saatlerinin olması 5 33,33
Sadece bazı yan derslerin okutulması 1 6,66
Hem düzenli dinlenme ve sosyal aktivite saatlerinin olması hem de yan derslerin okutulması 5 33,33
Hafızlık yapan öğrenci başka hiçbir şeyle uğraşmamalı 4 26,66
Toplam   15 100,0

''Hafızlık eğitimi, günümüzde de geleneksel anlayışla yürütülmektedir, denebilir. Hâlâ, atadan babadan, hocadan görülerek öğrenilmiş olan usul ve uygulamaların hemen hemen aynen tekrarı yapılmaktadır. Zamanın, şartların, imkânların, geçmişe göre alabildiğine değişip farklılaştığı hesap edilerek, hafızlık eğitim anlayış ve uygulamaları, çağdaş eğitim bilimlerinin verileri kılavuzluğunda geliştirilmiş değildir. Söz gelimi, bazı kurslardaki sıradan bir CD’den Kur’an dinletme dışta tutulursa, Kur’an’ı ezberleme konusunda yeni yöntemler, teknikler, materyaller geliştirilmediği, rahatlıkla söylenebilir. Hafızlık için ayrılan süre bile değiştirilememiştir; genelde hafızlık için hâlâ üç yıl ayrılmaktadır. Disiplin anlayışında da hemen hemen bir değişme olmamıştır.''(Prof. Dr. M. Şevki Aydın, Kur'an Kursunda Hafızlık Eğitimi) Bununla ilgili yönelttiğimiz soruya cevaplar şöyleydi;

Tablo 19

“Hafızlık eğitim programının değişime ihtiyacı vardır.” N %
Tamamen Katılıyorum 3 20
Katılıyorum 5 33,33
Kararsızım 2 13,33
Katılmıyorum 5 33,33
Hiç Katılmıyorum -   -
Toplam 15 100,0

Bu konuda kararsız olan kısmı da ''katılıyorum'' kısmına dâhil edersek, öğreticilerin büyük bir kısmının yapılacak çalışmalara ve yeniliklere açık olduğu görülmektedir.

Tablo 20

“Uygulanan Hafızlık Öğretim Programı ''Hafız yetiştirme'' eğitimini gerçekleştirebilecek düzeydedir.” N %
Tamamen Katılıyorum 1 6,66
Katılıyorum 6 40
Kararsızım 1 6,66
Katılmıyorum 7 46,66
Hiç Katılmıyorum -   -
Cevapsız -   -
Toplam 15 100,0

Bu konuda ki oranların eşit olması öğreticiler arası farkların da olduğunu göstermektedir.

''Hafızlık eğitiminde, Kur’an’ı ezberleme niteliği de ciddi bir sorun olarak karşımıza çıkmaktadır. Diyanet İşleri Başkanlığı’nın yaptığı din görevliliği yeterlik sınavlarında ve bu sınavlardan geçerek görev alanlar için düzenlenen hazırlayıcı eğitimlerinde, ezberleri yetersiz, sorunlu olan hafızların sayısının pek az olmadığı saptandı. Bunun üzerine, hafızlık belgesi vermek için Başkanlığın yaptığı sınavların daha titizlikle yapılması, ölçme değerlendirme işlemlerinin daha nesnel, daha isabetli olması yolunda önlemler alındı. (Bu sınavlara sadece Kur’an kursundakiler değil, özel çabalarla hafız olanlar da katılmaktadır) Bu önlemlerden sonra, Hafızlık sınavına girenlerin sayıları artmakla birlikte başarı oranlarında ciddi miktarda azalma olduğu görülmektedir.''(bkz. ''Kur'an Kursunda Hafızlık Eğitimi'') bahsedilen durumun sebepleri muhakkak tek bir tane değildir. ''Mezun olan öğrencilerinizin ezber tekrarlarını hangi sıklıklarla kontrol ediyorsunuz?'' sorusunun cevaplarının tablosu şu şekildedir;

Tablo 21

Mezun olan öğrencilerinizin hafızlıklarını ne sıklıkla kontrol ediyorsunuz? N %
Her ay   1 6,66
Bazen   5 33,33
Hiç   3 20
Cevapsız   6 40
Toplam   15 100,0

Öğreticilerin bu soruya cevap vermedikleri dikkat çekici ayrıntılardandır.

Hafızlık hazırlık döneminden başlayıp ömrün sonuna kadar süren bir eğitim sisteminden bahsediyoruz. Elbette zorlukları vardır. Bu zorlukları hafifletmek için ufak bile olsa bazı dokunuşlar öğrenciyi ve hocayı rahatlatabilecektir. Bu konuda öğreticiye çok büyük işler düşmektedir. Ucu açık sorulardan bir tanesinde '' ideal hoca nasıl olmalıdır?'' sorusuna nerdeyse aynı olacak şekilde cevaplar verilmiştir. Öğreticinin '' sabırlı, öz verili, güler yüzlü, anlayışlı olması" ilk sıralarda yerini almıştır.

Ders programı ile ilgili problemler halledilmek üzeredir. Örneğin; şu an pilot bölgelerde ''yeni ders programı'' uygulanmaya başlanmıştır. Fakat bu dönemin sadece ezber, talim, yönüyle değil de mana yönüyle de ilave eğitime ihtiyacı bulunmaktadır.

BİR SİSTEM ÖNERİSİ
Hafızlık eğitimi, hafızlık hazırlıkla başlayıp ömrünün sonuna kadar devam etmesi gereken bir eğitim sistemidir. Bu süreç uzun olduğundan değişken bir dönemdir, öyle de olmalıdır ; zaten değişikliğe de açıktır. Bizim bu süreçle ilgili önerimiz öğrencinin ezber yöntemleri ile ilgili olmaktan daha ziyade öğrencinin Kuran'a dair bilgilerinin ezberledikleri sayfalarla birlikte daha da artmasını, Kuran'ı içselleştirmesini amaçlamaktadır. İnsan bildiği şeye karşı sevgi hisseder ünsiyet duyar. Amaçlanan duruma gelindiğinde hafızlıklarını unutmayıp, tekrarlayan bir hafız-ı Kelamların olması hedefimizidir.

Önereceğimiz sistem ''ezberleme'' yöntemiyle ilgili yeni bir sistem sunmayacaktır. Bununla ilgili çok güzel çalışmalar vardır, daha da geliştirilmelidir. Burası işin ezber boyutudur. Kuran-ı Kerim'in günümüze ulaşmasında en büyük vesilelerden birisi de ezber kültürüdür. Bu ezber kültürü zaman içerisinde yapılış, yöntem ve ezber sebepleri değişmiştir, ama ne olursa olsun bu kültür devam ede gelmiştir

Bunun yanı sıra Kuran-ı Kerim'in bir başka boyutu da anlamak ve yaşamakla alakalıdır. Nitekim Müslümanlığın şartı Kuran'la amel etmektir. Aslında bu eğitimin sünnetteki nasıllığını biraz olsun anlamak için Peygamber Efendimizin ilk dönemlerini esas almalıyız. Parça parça inen ayetler vahiy kâtiplerince yazılır, sahabe tarafından ezberlenecek ayetler öğrenilir, hayata tatbik edilir ve ondan sonra diğer ayetler ezberlenmeye devam edilirdi. Ashâb, Kur'ân'ı okuyor, anlıyor ve yaşıyordu. Hz. Ömer, Bakara sûresini on küsur senede ezberlemiş, sûreyi ezberleyince Allah'a şükretmek için bir de deve kurban etmiştir.  Anlaşılıyor ki Hz. Ömer, söz konusu sûreyi on küsur yıl gibi bir zaman zarfında okumuş, anlamış ve hayata geçirmiştir. Yoksa sadece yüzünden okuyup veya ezberleyip bırakmamıştır. Bunun bir manası olmalıdır.

Günümüzde ezber konusunda yeni teknikler geliştirilmekte ve hafızlık daha seri ve kuvvetli şekilde yapılması sağlanmaya çalışılmaktadır. Bunlar olumlu gelişmelerdir. Fakat Kuran kurslarının müfredatlarına baktığımız ve eğitimleri yakından takip ettiğimiz zaman öğrencinin Kuran’a hâkim olmasını bırakalım bilmesi elzem olan bilgiler bağlamındaki ayetleri de çıkartamamaktadır. Bu konuyla alakalı yapılan araştırmalar bu konu üzerine azami eğilmemiz gerektiğini göstermektedir.

Sosyal hayatta şunu görürüz.‘’Hafız’’ olarak etiketlenen kişiye insanlar Kurana verdikleri ehemmiyetten dolayı büyük saygı duymaktadırlar. Nitekim Hafızlar en özel saygı ve hürmeti de hak etmektedirler,  önemli bir misyon taşımaktadırlar. Bu misyonu, ona ezberlediği yüce Kuran vermektedir. Bu misyonun hakkı da Kuran'a hakkıyla vakıf olmaktır. Bu sebeple hafızın tam bir ‘’yürüyen Kuran’’ olması gerekmektedir. Peki, bunu nasıl kazanacaktır? Bu sorunun cevaplarını bir ''sistem önerisi''yle vermeye çalıştık.

  Bu konuyla alakalı Prof. Dr. Mehmet Şevki Aydın'ın çok güzel tespitleri bulunmaktadır. ''Ezberci eğitim, ezbere yer veren eğitim değil; ezberle(t)meyi nihai amaç sayan eğitimdir. Kendisine yüklenen dinî bilgileri istendiğinde hatırlayıp tekrarlaması istenen öğrenci, dinin öğretilerini ezberler, ama onları anlamlandırarak içselleştiremez. Dinî bilgileri hiç sorgulamadan, anlamlandırmadan öğrencinin kabullenmesi, dinî değerlerin/doğruların onun tarafından tam anlaşılmasını, onların zenginliklerinin ve işlevlerinin kavranmasını engellemektedir. Haliyle öğrenci bu bilgileri, hayatında kullanabileceği somutluğa dönüştürememekte; sonuçta özellikle ahlaki değerler işlevsizleşmektedir.'' ''Eğitim sürecini hayattan yalıtılmış derslere dönüştürdüğünden dolayı, dinî bilgilerin kullanılabilirlik niteliği alabildiğine azalmaktadır. Bu da, bireyi uygula(ya)madığı bilgilerin hamalına dönüştürmektedir. Nitekim toplumumuzda, “biliyor, ama yapmıyor” sözü dile pelesenk edilmiştir. Kuran’ın benzetmesiyle ifade edecek olursak, böyle biri, “kitap taşıyan eşek” (Cuma-5)durumuna düşmektedir. Bu noktada Montaigne’in sözünü hatırlamakta yarar var: “Bir şeyi ezberlemek, bilmek demek değildir.”

Hafızlık dönemini kısımlara ayırmak gerekirse;
 Hafızlık karar aşaması
 Hafızlık hazırlık dönemi
 Ezberleme dönemi
 Pekiştirme(has) dönemi
 Sınav dönemi sonrası
 Ömür boyu tekrar dönemi
 
Hafızlık karar aşaması; Kursa kayıt yaptırmak için gelen öğrencinin Kuran Kursunda hangi eğitimlerin olduğu, bu eğitimde hangi süreçlerden geçildiği, bu eğitimlerin öğrenciden neler beklediği, bu eğitimin ibadet ve fazilet bakımından yararı vb. gibi şeyler öğrenciye anlatılmalı. Öğrenci bu bilgilendirmelerden sonra kararını, neden bu kararı verdiğini net olarak söylemelidir.

 Hafızlık hazırlık dönemi; en önemli dönemdir. Kişinin hafızlığa bakışında farklılık, Kuran'la ünsiyet kurması, Kuranın muhtevasına dair bilgi edinmesi, ezber yöntemlerini öğrenmesi, ezber alışkanlığı kazanması, tecvid kurallarını en iyi şekilde bilip uygulaması, psikolojik olarak kendini ezber dönemine hazırlaması gerekmektedir.

Özellikle bu dönem üzerinde durulması gereklidir. Çünkü bu dönem hafızlığın temelini teşkil etmektedir ve ne kadar iyi olursa, ona dayanacak olan hafızlık eğitimi de o kadar sağlıklı ve verimli olacaktır.

Bu dönemde özellikle hafızlık yapmak isteyen kişiler için özel ''hafızlık hazırlık'' sınıfı olmalıdır. Ders programları da hazırlık sınıfından daha farklı olmalıdır.

Bu sınıfın ders programı;
  Kuran-ı Kerim'i seri okuma alıştırmaları
  Tecvit, 
  Talim,
  Kuran surelerinin içerikleri,
  Kuran Tarihi,
  Temel dini bilgiler(siyer, ahlak, akaid),
  Kuran'ın ana konuları
  Rehberlik
derslerinden oluşmalıdır.

Hafızlık ezber dönemi; hafızlık hazırlık dönemini başarıyla bitirmiş ve hafızlık yapacak öğrenciyi seçen komisyondan ''geçer'' notu alan öğrenci, Kuran'a dair bilgi birikimine sahip; seri, tecvid kurallarına uygun Kuran-ı Kerim okuyan, psikolojik olarak kendini hazır hissetmekte olacaktır. Bu durumda olan öğrenci artık neyi ne için yapacağını bildiği için ''ezberleme'' dönemi daha farklı başlayacaktır.

Hafızlık dönemi için öğrencinin yapması gereken her gün hocasına ezber olarak verdiği ayetlerin mealini okumalı, mevzu bahis olan konu ya da konuları hocasına ders olarak vermeli (bu sayfada Hz. Musa kıssasından bahsediyor gibi) ve hangi sure ve hangi ayetleri okuduğunu bilmelidir. Bu çalışma, zaman geçip tekrar çoğaldıkça unutulmayacak bir bilgi olacaktır.''

Hafızlık dönemi için, Diyanet işleri Başkanlığı'nın ''Hafızlık öğretim programı''nda belirtilen dört dönem metodu daha sistemli olmuştur. Ezberleme döneminde her bir hizip için azami 4 aylık bir süre öngörülmektedir. Böylelikle az önce bahsettiğimiz; hafızlık hazırlık dönemini de geçiren bir öğrenci daha rahat, sistemli, bilinçli bir hafızlık yapmış olacaktır.

“Ergenlik döneminde, duygusal gerginlik ve ilgilerin farklılaşması bir yandan bireyin çalışma gücünü azaltıp dengesizliğe neden olurken bir yandan da dikkatin belirli bir konu üzerinde yoğunlaştırılmasını engeller ve ergeni okulda başarısız kılabilir.'' Bununla beraber hafızlık öğretiminin disiplinli ve programlı bir çalışma gerektirmesi, buna karşılık öğreticilerin çeşitli problemlerle karşılaşmaları, olumsuz cevap vermelerinde etkili olacaktır. Bu sebeple sanatsal faaliyetleri ve özellikle rehberlik dersi mutlaka olmalıdır.

Hafızlık Eğitim Programı azami 24 ay olarak planlanmıştır. Ancak Hafızlık Takip Komisyonu, öğrencinin durumunu dikkate alarak ezberleme ve pekiştirme dönemlerinde gerektiğinde ek süreler verebilir.

''Hafızlık süresi üzerinde de yeniden düşünmek gerekmektedir. Bu hazırlık ve hafızlık eğitim faaliyetlerinde kaliteyi yükseltmeye çalışırken süreyi alabildiğine kısaltmak için de önlemler almak gerekmektedir. Hafızlık eğitiminin hem süresini olabildiğince kısaltmak, hem de kalitesini yükseltmek için yeni öğretim yöntemlerini, yeni öğretim tekniklerini ve çağdaş teknolojinin ürünü yeni eğitim araç-gereçlerini işe koşmak şarttır. Bu çerçevede yeni yeni öğretim materyalleri geliştirme çok önemlidir. Söz gelimi, hafıza teknikleri mutlaka işleme konulmalı; hazırlık ve hafızlık eğitimi için çeşit çeşit sesli ve görüntülü araç gereçler üretilmeli, enteraktif öğretim imkânı hazırlanmalıdır. Böylesine çağdaş bir eğitim anlayışını uygulamaya geçirmek, hafızlık eğitimini öğrenciler için olabildiğince çekici ve zevkli hale getirecektir ki bu, mutlaka gerçekleştirilmesi gereken husustur. ''

Pekiştirme(has) dönemi; Öğrenciler bu dönemde özel bir konumda olmalıdırlar. Onlara şevk verecek, istek uyandıracak programlar düzenlenmelidir. Bu dönemde öğrencilerde bir bıkmışlık hali görülebilmektedir. Bu sebeple, motivasyonları çok yüksek tutulmalıdır.

Sınav dönemi sonrası; diğer bir zorlu süreçte bu dönemde yaşanmaktadır.  ''Hafızlık belgesi''ni almaya hak kazanan öğrenci bir rahatlık hissetmekte ve çektiği sıkıntıların dünyada ki karşılığı olan aldığı için daha rahat bir döneme girmiştir. Bu dengeyi tutturmak çok önemlidir. Kursta ki gibi disiplinli bir sistem olmayacaktır, fakat tekrar etmesi gereken de bir dersi vardır. Kuranı kursta ezberleyen öğrenci Kuran-ı Kerimin ezberini, ya da tekrarını hayata adapte edememektedir. Bu dengeyi yakalamakta kursun ve öğreticisinin yardımı gerekmektedir. Öğrenciye ''Kuran-ı Kerim'e vefa gösterme'' şuuru hafızlık dönemleri süresince öğrenciye kazandırılmalıdır. Destek amaçlı da bir süre daha yumuşak bir şekilde takip edilmelidir.

Ömür boyu tekrar dönemi; Eskiden büyük hafızların söylediği gibi '' mesele hafız olmak değil, mesele hafız ölmektir''.onların da söyledikleri gibi, bu dönem artık kişinin kendi çabasına, göstereceği fedakârlık ve değere bağlıdır. İmtihanın en zorlu geçeceği dönem de burasıdır. Hafızların kesinlikle aklından çıkarmaması gereken husus hafızlığı korumanın, hafızlığı yapmaktan daha zor olmasıdır.

Kuran kurslarında yapılan hafızlığın dezavantajlarından birisi de, bu konuda kendini göstermektedir. Öğrenci, ''sadece kursta hafızlık yapılır, ev eşittir, tatil demek'' gibi bir düşünceye kapılıp tekrar döneminde, evde Kuran tekrarlamakta zorlanmaktadır. Bunun çözümü olarak ise '' öğrencinin hafızlık döneminde

İbni Ömer (r.a) şöyle dedi: Rasulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur:“Kur’an hafızı kişinin misali, bağlı devenin sahibinin misali gibidir. Eğer deve sahibi devesini gözetler durursa onu elinde tutabilir, ona dikkat etmeyip bırakıverirse deve kaçıp gider.” Hafızlık, ihmal edilmeyi sevmeyen bir ilimdir.           
Nebi (s.a.v.) şöyle buyurdu: “Kur’an hafızı kıyamet günü gelecek ve Kur’an:−‘Ey Rabbim, onu süsle’ diyecek. Bunun üzerine ona keramet tacı giydirilecek. Sonra Kuran:−‘Ey Rabbim, ona daha ver’ diyecek. Bunun üzerine ona keramet hullesi giydirilecektir. Sonra Kuran:−‘Ey Rabbim ondan razı ol’ diyecek bunun üzerine:

−‘Oku ve yüksel’ buyuracak ve her ayet okuyuşunda bir hasene ilave edilecek.”
SONUÇ

• Hafızlık tarihi Kuran-ı Kerim’in nazil olduğu tarihe kadar götürülebilir.

• Hafızlık eğitimi, Peygamber Efendimizin teşvik edici uygulamaları ve övgüleri sebebiyle günümüze kadar çoğalarak ulaşmıştır.

• Hafızlık eğitiminin bazı değişikliklere ihtiyacı vardır. Bu değişikliğin önemli bir kısmı, 2012 yılında yayımlanan ‘’Hafızlık Eğitim Programı’nın uygulanmasıyla gerçekleşmiş olacaktır.

• Hafızlık eğitimini iyileştirme çabaları hoca-öğrenci-ders programı üzerinden gerçekleştirilmelidir.

• Hafızlık eğitiminde ezber yöntemleri üzerine çalışıldığı gibi Kuran-ı Kerim’i ‘’anlama yöntemleri’’  konusunda da çalışmalar yapılmalıdır.

• Hafızlık hazırlık, öğrencisinin Kuran-ı Kerim okuyuşu, talim, tecvid, dini bilgiler, Kuran-ı Kerim’in muhtevasına hâkimiyet ve özellikle psikolojik olarak hafızlık dönemine hazır hale gelmesi sağlanmalıdır.


• Hafızlık hazırlık derslerine ek olarak özellikle ‘’Arapça’’ olmak üzere ‘’Kuran’ın Ana Konuları, Kuran-ı Kerim ve Hafızlık Tarihi’’ isimli dersler okutulmalıdır.

• Hafızlık hazırlık döneminde ''Arapça eğitiminin yararı ve gerekliliği hakkında ilmi bir çalışmaya ihtiyaç vardır.

• Hafızlık döneminde öğrencinin ezberlediği sayfalarla ilgili bilgi sahibi olmasını sağlayacak bir sistem uygulamaya geçilmeli, bu eğitimi kolaylaştıracak yardımcı kitaplar kaleme alınmalıdır.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

EKLER

1 - ANKET SORULARI                     Öğreticiler için;

1-“Hafız mısınız?”

a) Evet    b) Hayır

2-“Öğrenci ve genç psikolojisi üzerine almış olduğunuz herhangi bir eğitiminiz var mı?”

a) Evet    b) Hayır

3-“Hafızlık eğitimi ve öğretimi üzerine her hangi bir eğitim aldınız mı?”

a) Evet    b)Hayır

4-“Hafızlık hazırlık dönemi Kuran-ı Kerim okuyuş ve tecvid öğretimi açısından yeterlidir.”

a)  Tamamen katılıyorum

b) Katılıyorum

c) Kararsızım

d) Katılmıyorum

e) Hiç katılmıyorum

5-“Hafızlık hazırlık dönemi, öğrenciyi hafızlık dönemine psikolojik olarak hazırlar.”

a) Tamamen katılıyorum

b) Katılıyorum

c) Kararsızım

d) Katılmıyorum

e) Hiç katılmıyorum

6-‘’Hafızlık hazırlık dönemi, öğrenciyi Kuran-ı Kerim’in muhtevası hakkında yeterince bilgiye ulaştırır.’’

a) Tamamen katılıyorum

b) Katılıyorum

c) Kararsızım

d) Katılmıyorum

e) Hiç katılmıyorum

7-“Hafızlık hazırlık döneminde öğrencinin Arapça eğitimi alması öğrenciye yarar sağlayacaktır.”

a) Tamamen katılıyorum

b) Katılıyorum

c) Kararsızım

d) Katılmıyorum

e) Hiç katılmıyorum

8-“Kur'an Kursları Yönetmeliği Madde-19’da “Hafızlığa ayrılacak(seçilecek) olan öğrencilerin yılsonu sınavlarında Kur'an-ı Kerim’i yüzünden işlek olarak (okumaları da dikkate alınarak sınav komisyonlarınca seçilirler” denilmektedir. Kur'an Kurslarında hafızlık yapacak öğrencilerin seçiminde bu hususlara yeterince dikkat edilmektedir.”

a) Tamamen katılıyorum

b) Katılıyorum

c) Kararsızım

d) Katılmıyorum

e) Hiç katılmıyorum


9-“Günümüzde Kur’an Kursları, eğitimi bakımından “hafızlık yaptırma” amacına yeterince ulaşmaktadır.”

a) Tamamen katılıyorum

b) Katılıyorum

c) Kararsızım

d) Katılmıyorum

e) Hiç katılmıyorum


10- “Hafızlığa çalışanlar için düzenlenen öğretim programına Makam, Meal-Tefsir, Hitabet, Beden Eğitimi gibi farklı dersler konulmalıdır.”

a) Tamamen katılıyorum

b) Katılıyorum

c) Kararsızım

d) Katılmıyorum

e) Hiç katılmıyorum

 11-“Hafızlık Müfredat Programı çocukların gelişim özelliklerine uygundur.”
a) Tamamen katılıyorum

b) Katılıyorum

c) Kararsızım

d) Katılmıyorum

e) Hiç katılmıyorum

12-“Kur'an Kursları Yönetmeliği’nde, Kur'an Kurslarının amaçları arasında “Hafızlık Yaptırmak” da sayılmaktadır. Şu an uygulanan Hafızlık Öğretim Programı bu amacı gerçekleştirebilecek düzeydedir.”

a) Tamamen katılıyorum

b) Katılıyorum

c) Kararsızım

d) Katılmıyorum

e) Hiç katılmıyorum

13-“Hafızlık eğitim programının değişime ihtiyacı vardır.”

a) Tamamen katılıyorum

b) Katılıyorum

c) Kararsızım

d) Katılmıyorum

e) Hiç katılmıyorum

14- “Kur'an Kursuna gelen öğrencilerin hafız olma ilgi ve istekleri yüksektir.”

a) Tamamen katılıyorum

b) Katılıyorum

c) Kararsızım

d) Katılmıyorum

e) Hiç katılmıyorum

15-Hafızlık yaptıran öğreticilerin hangi açısından yetersiz olduğu kanaatindesiniz?

a) Rehberlik etme

b) Dini bilgi

c) İyi bir örnek olma

d) Özverili olma

e) Diğer ……………………………………..

16-Hafızlık yapan öğrencinin hangi açıdan yetersiz olduğu kanaatindesiniz?

a) Hafız olmaya psikolojik hazır olma

b) Dini bilgi

c) Hafız olmayı isteme 

d) Ulvi İdeallere sahip olma

e) Diğer ……………………………………………

17-Öğrenciler ezberledikleri sayfaların içeriğini/konusunu biliyorlar mı?

a) Evet    b) Hayır


18-Öğrenciler ezberledikleri sayfaların hangi sureye ait olduklarını biliyorlar mı?

a) Evet    b) Hayır


19-İdeal bir hafızlık eğitimi için sizce hangisi gereklidir?

a) Sadece düzenli dinlenme ve sosyal aktivite saatlerinin olması

b) Sadece bazı yan derslerin okutulması (Arapça, meal vs.)

c) Hem düzenli dinlenme ve sosyal aktivite saatlerinin olması hem bazı yan derslerin okutulması

d) Hafızlık yapan öğrenci başka bir şeyle uğraşmamalı


20-Hafızlık eğitimi boyunca öğrencileri kötü yönde etkileyen üç şeyi önem sırasına göre yazınız.(en önemli=1, önemli=2,az önemli=3)

a) İdareci/hocaların tutum ve tavırları

b) Arkadaş ilişkileri

c) Kursun fiziki şartları

d) Sıkı/katı kurallar

e) Çıkış izinleri

f) Kişinin psikolojik sorunları

g) Diğer


21- Hafızlık eğitimi boyunca öğrencileri iyi yönde etkileyen üç şeyi önem sırasına göre yazınız. (en önemli=1, önemli=2,az önemli=3)

a) İdareci/hocaların tutum ve tavırları

b) Arkadaş ilişkileri

c) Kursun fiziki şartları

d) Kursun kurallar

e) Çıkış izinleri

f) Kişinin psikolojik özellikleri

g) Diğer


22-Hafızlık tespit sınavında ezber, tecvid ve ta’lim kontrolü hafızlık belgesini almak için yeterli midir?

a) Evet    b)Hayır

 

23- Mezun olan öğrencilerinizin hafızlıklarını ne sıklıkla kontrol ediyorsunuz?

a) Her ay    b)Bazen     c)Hiç

24-Hafızlığını tekrar etmeyen öğrencilerinizin tekrar etmeme sebebi olarak neyi görüyorsunuz?

_____________________________________________________________________

25- Diyanet İşleri Başkanlığı’nın ‘’Hafızlık Eğitim Programı’’ kitapçığını okudunuz mu?

a) Evet    b) Hayır


3 - ANKET SORULARI                     (Öğrenciler için)

1-“Hafızlık hazırlık dönemi geçirdiniz mi?”

a) Evet    b)Hayır

2-“Hafızlık hazırlık döneminde Kuran-ı Kerim okuyuş hızım ve tecvid-mahreç bilgilerim ilerledi.”

a) Tamamen katılıyorum

b) Katılıyorum

c) Kararsızım

d) Katılmıyorum

e) Hiç katılmıyorum

3-“Hafızlık hazırlık döneminde hafızlık eğitimi sürecine psikolojik olarak hazırlandım.”

a) Tamamen katılıyorum

b) Katılıyorum

c) Kararsızım

d) Katılmıyorum

e) Hiç katılmıyorum

4-“Hafızlık hazırlık döneminde Kuran-ı Kerim’in içeriğine dair belli bir bilgi seviyesine ulaştım.”

a) Tamamen katılıyorum

b) Katılıyorum

c) Kararsızım

d) Katılmıyorum

e) Hiç katılmıyorum

5-“Hafızlık hazırlık döneminde Arapça eğitimi almam bana yarar sağlayacaktır.”

a) Tamamen katılıyorum

b) Katılıyorum

c) Kararsızım

d) Katılmıyorum

e) Hiç katılmıyorum


6-   A “Ezberlediğim sayfaların mealini de okurum.”

a) Her zaman

b) Çoğu zaman

c) Merak ettiklerimi

d) Bazen

e) Hiç

  7-“Hafızlık eğitiminde ezberlediğim sayfaların içeriğini de bilmem hafızlığımın daha kaliteli olmasına katkı sağlar.”

a) Kesinlikle katılıyorum

b) Katılıyorum

c) Kararsızım

d) Katılmıyorum

e) Kesinlikle katılmıyorum


8-“İdeal bir hafızlık eğitimi için sizce hangisi gereklidir?”

a) Sadece düzenli dinlenme ve sosyal aktivite saatlerinin olması

b) Sadece bazı yan derslerin okutulması (Arapça,meal vs.)

c) Hem düzenli dinlenme ve sosyal aktivite saatlerinin olması hem bazı yan derslerin okutulması

d) Hafızlık yapan öğrenci başka bir şeyle uğraşmamalı


9-“Hafızlık eğitimi boyunca sizi kötü yönde etkileyen üç şeyi önem sırasına göre yazınız.”
a) İdareci/hocaların tutum ve tavırları
b) Arkadaş ilişkileri
c) Kursun fiziki şartları
d) Sıkı/katı kurallar
e) Çıkış izinleri/tatiller
f) Kişinin psikolojik sorunlar
g) Çevre
h) Diğer

10-“Hafızlık eğitimi boyunca sizi iyi yönde etkileyen üç şeyi önem sırasına göre yazınız.”
a) İdareci/hocaların tutum ve tavırları
b) Arkadaş ilişkileri
c) Kursun fiziki şartları
d) Kursun kurallar
e) Çıkış izinleri/tatiller
f) Kişinin psikolojik özellikleri
g) Aile
h) Diğer


11-“Hafızlığı isteyerek mi yapıyorsunuz?”
a) Evet
b) Hayır
c) Kararsızım

              12-“Hafızlık yaparken çoğunlukla kendinizi nasıl hissediyorsunuz(Örn: umutlu, stresli)?”

KATEGORİDEKİ DİĞER YAZILAR

Videolar

  • Nuh Arslantaş: Mustafa Öztürk'le Din ve Hayat: Kur'an'da Yahudilik (Kanal 24 - 27.09.2014)
  • Kinder über den Islam - Ammar und Umeyr
  • Die Spaltung der Umma (Siffin-Tahkim)

Foto Galeri

<p>Yeni Ti-Entertainment.com hakkındaki görüşünüz?</p>