Ti-Entertainment

İslam Hukuku'nun Klasik Kaynaklarında Hak Kavramının Analizi Service

İslam Hukuku'nun Klasik Kaynaklarında Hak Kavramının Analizi

Hasan Hacak’ın doktora tezinin tanıtımı

               Marmara Üniversitesi İslam Hukuku Anabilim Dalı öğretim elemanlarından Doç. Dr. Hasan Hacak'ın  "İslam Hukuku'nun Klasik Kaynaklarında Hak Kavramının Analizi " isimli doktora tezi, Prof. Dr. İbrahim Kafi Dönmez'in danışmanlığında 2000 yılında tamamlanmıştır. Bir dönem tez danışmanlığı vazifesi Ali Bardakoğlu tarafından da üstlenilmiştir.

                 Tez 3 bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde "İslam Hukukunda Hak Kavramı ve Hakla İlgili Temel Sınıflamalar" konusu detaylıca ele alınmıştır. Bu bölümde hukukun en temel ve üst kavramlarından biri olduğu belirtilen hak kavramının, İslam Hukuku alanındaki çalışmaların hareket noktası olması gerektiği ve bu kavramın analiz edilmesi neticesinde özel hukukun esasını oluşturan medeni hukukun omurgasının da ortaya çıkacağı vurgulanmıştır. Ardından hak kavramının sözlük anlamlarına yer verilip analizi yapıldıktan sonra Yusuf Musa, Senhurî gibi çağdaş yazarların tanımlarına ve bu tanımlara yöneltilen eleştirilere yer verilmiştir. "Hak-Hüküm İlişkisi" başlığı altında, hükümlerin şahıslara tanıdığı ve koruduğu maslahatların "hak" olduğu söylenip bu tanımın Kara Avrupası hukuk sistemlerinde kabul gören karma teorinin hak tanımıyla benzer olduğu belirtilmiştir. Hak kavramının özünü, menfaat ve maslahatların teşkil ettiği, maslahatın da hukuk düzeni tarafından bir hüküm ile belirleneceği ifade edilip böylelikle hak ve hüküm arasındaki ilişki ele alınmıştır.

                Ayrıca bu bölümde haklarla ilgili şöyle bir tasnif yapılmıştır:                    

                1.Allah Hakkı-Kul Hakkı Ayırımı: Bu ayırım İslam Hukuku açısından önemlidir, çünkü bu ayırım İslam Hukukunu iki bölüme ayırmakla beraber fıkhın ana bölümlerinin ve fıkıh eserlerinin sistematik yapılarının oluşumunda da etkili olmuştur.

                2.Mali Haklar - Bedenî Haklar Ayırımı

                3.Hak-Milk-İbaha Ayırımı

                4.Müteekkid ve Mücerred Haklar Ayırımı

                5.Ayn'a ve Zimmete Taalluk Eden Haklar Ayırımı

                2. bölümde genel olarak "Aynî Haklar" konusu yani mülkiyet başta olmak üzere maddi nesneler üzerindeki eşya hukukunun konusunu oluşturan her türlü hak incelenmiştir. İlk olarak pozitif hukukta aynî hak kavramının mahiyeti, hükümleri, türleri ve konusuna değinilmiştir. Ardından malvarlığı haklarında en temel ve aynî hak terimine teknik anlamıyla oldukça yakın bir kavram olan milk kavramı açıklanmış, birbirine çok yakın olan bu iki kavram arasındaki ilişki ele alınmıştır. Bunların tanımlarına, unsurlarına ve modern dönemde İslam Hukuku çalışmalarındaki yerlerine ikinci bir başlık altında yer verilmiştir. Yine bu kısımda milk kavramının 2 unsuru olduğu belirtilmiştir ki bunlardan ilki, eşya üzerinde mutlak tasarruf kudreti vermesi, diğeri ise bu yetkinin herkese karşı ileri sürülebilir olmasıdır. Milk kavramının bu kadar önemli oluşu, İslam hukukçularının geniş bir alanı kapsayan bir çok yetkiyi bu terimle ifade etmelerinden ve genel olarak bir çok akdin konusunun da milkle ilgili olduğunu düşünmelerinden kaynaklanmaktadır. Bu  çalışmada milk terimi kapsam bakımından bir tasnife tabi tutulmuştur ki bunlar;      

  •             milkü'l-ayn ve'l-menfaa
  •             milkü'l-menfaa bila ayn
  •             milkü'l-ayn bila menfaa
  •             milkü'l-intifai'l-mücerred
  •             ve milkü'n-nikah, milkü'l-kısas, milkü'l-deyn gibi diğer milk türleri

                2. bölüme, milkin verdiği yetkinin gücüne ve niteliğine göre ayırım yapılarak son verilmiştir.

                3. bölüme gelindiğinde bu bölümün konusunu, yarı aynî haklar yani herhangi bir sebebe bağlı olarak milkin tüm unsurlarını taşımayan ancak çoğu defa milke dönüşme potansiyeli bulunan yetkiler oluşturmaktadır. Yarı aynî hakların tanımı yapıldıktan sonra hakku'l-milk, hakku't-temellük, hakku'l-ihtisas gibi yarı aynî hakların türleri açıklanmıştır.

                Bu bölümün ikinci meselesi ise alacak haklarıdır. Bu başlık altında Kara Avrupası Hukukunda borç ilişkisi ve alacak hakkı terimi ile İslam Hukukunda alacak hakları konuları ele alınmıştır.

                Genel olarak Hasan Hacak Hoca'nın, çalışmasını, klasik fıkıh kitaplarının özel hukuka ağırlık vermesi ve hak ile ilgili temel kavram ve teorilerin özel hukuk içinde oluşması nedeniyle bu hukuk alanıyla sınırladığı görülmektedir. Ayrıca kendisi bu çalışmasında malvarlığı haklarına ağırlık vermek durumunda kaldığını belirtmiştir ki bunun nedeni; özel hukuk alanındaki kavramların malvarlığı ekseninde odaklandığını tespit etmesidir. Yine bu çalışmada hak konusu; İslam Hukuku için önemli görüldüğünden analiz edilmek istenmiş, bu nedenle de mülkiyet, rehin, evlilik gibi hukukun belli bir alanını oluşturan bir müessese olarak incelenmemiştir. Böylelikle fıkhın genel yapısı, dili, metodu vb. ile ilgili somut verilere ulaşılabileceği düşünülmüştür. Dolayısıyla bu çalışma genel olarak klasik kaynaklardaki hak anlayışını tasvir etmeye çalışmakla birlikte analitik ağırlıklıdır. Ayrıca hak kavramı özel hukuk alanında yer aldığından, özel hukuk ve bilhassa özel hukukun en teknik 2 alanı yani mali muamelat dediğimiz borçlar ve eşya hukukunun temel kavramları ve ana meseleleri de doğal olarak incelenmiştir. Buna ek olarak çalışmanın konusu belirli bir dönem ya da belirli bir mezhebin kaynaklarıyla sınırlandırılmamış, bunun yerine 4 büyük sünnî mezhebin fıkıh literatürü genel olarak ele alınmıştır. Bunun altında da hak kavramının genel bir biçimde değerlendirilme isteği yatmaktadır.

                İslam hukukçularının hak kavramı çerçevesinde ürettikleri kavramlarla, Kara Avrupası hukuk sistemlerinde aynı konulara ilişkin kavramlar arasında mukayese yapılması bu çalışmanın ayrı bir özelliğidir.

 

Büşra Mühürcüoğlu

ISAM - LADEP

KATEGORİDEKİ DİĞER YAZILAR

Videolar

  • Nuh Arslantaş: Mustafa Öztürk'le Din ve Hayat: Kur'an'da Yahudilik (Kanal 24 - 27.09.2014)
  • Kinder über den Islam - Ammar und Umeyr
  • Die Spaltung der Umma (Siffin-Tahkim)

Foto Galeri

<p>Yeni Ti-Entertainment.com hakkındaki görüşünüz?</p>